Bulimia – żarłoczność psychiczna. Przyczyny, objawy i leczenie

Żarłoczność psychiczna i anoreksja to dwa najczęściej występujące zaburzenia odżywiania. Bulimię charakteryzuje występowanie okresów nadmiernego objadania się, po których osoba podejmuje aktywności zmierzające do redukcji masy ciała np. prowokowanie wymiotów, wdrożenie restrykcyjnej diety lub treningu fizycznego. Podobnie jak anoreksja, bulimia doprowadza do obniżenia jakości życia, cierpień psychicznych oraz izolacji społecznej. Warto zaznaczyć, że z bulimią częściej zmagają się kobiety, zwykle w drugiej dekadzie życia. Postępowanie terapeutyczne skupia się na psychoterapii i na ogół jest ono skuteczne.

Bulimia w liczbach

Bulimia może się rozwinąć u 2% kobiet. Zachorowalność w okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości została oszacowana dla kobiet na: 29 : 100 000, a także dla mężczyzn: 1 : 100 000. Jej pierwsze objawy są obserwowane między 18., a 25. rokiem życia, a więc później niż w przypadku jadłowstrętu psychicznego. Nieleczona bulimia może utrzymywać się przez długie lata – nawet do 40. roku życia. Stwierdzono zwiększoną podatność na bulimię u osób przesadnie dbających o swój wygląd oraz tych, które natrętnie uprawiają sporty. Napady żarłoczności mogą pojawiać się nawet kilka razy w tygodniu.

Przyczyny bulimii

Podobnie jak w przypadku anoreksji, tak i w przypadku bulimii, dokładna etiologia zaburzenia nie została jednoznacznie określona. Bulimię mogą wyzwalać następujące czynniki:

• genetyczne (zmiany na ramieniu krótkim chromosomu 10, zaburzenia odżywiania i nastroju w rodzinie, występowanie rodzinnej otyłości ),
  

  ---

• nieprawidłowa aktywność serotoninergiczna,
  

  ---

• osobowościowe (labilność emocjonalna, podatność na stres),
  

  ---

• rodzinne (nieprawidłowe kontakty w rodzinie),
  

  ---

• społeczno-kulturowe (nadmiernie promowany kult szczupłej sylwetki).
  

  ---

Objawy zaburzenia

Głównym objawem bulimii są epizody objadania się dużą ilością pokarmu w krótkim czasie. Osoba czuje, że traci nad jedzeniem kontrolę, co też skutkuje poczuciem wstydu i maskowania problemu np. objadanie się nocą lub w samotności. Epizod może występować po okresie nałożonej samodzielnie na siebie restrykcji.

Po okresie objadania, aby zapobiec nadwadze i poprawić swoją samoocenę, osoba z bulimią podejmuje zachowania przeczyszczające. Prowokuje wymioty, stosuje leki przeczyszczające i moczopędne, niejednokrotnie w dużych dawkach, a także środki hamujące apetyt. Niektórzy podejmują się też forsownych treningów sportowych.

Co istotne, osoba z bulimią uzależnia swoją samoocenę od swojego wyglądu zewnętrznego i masy ciała. Warto zaznaczyć, że w przeciwieństwie do anoreksji, masa ciała pacjentek mieści się w normie i nie ulega drastycznym zmianom, ani w kierunku otyłości, ani w kierunku wychudzenia.

Nieleczona bulimia skutkuje wystąpieniem powikłań, do których zaliczają się: odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe, ubytki szkliwa, powiększenie ślinianek, uszkodzenia śluzówki jamy ustnej, gardła i przełyku, pęknięcie przełyku z powodu nadmiernych wymiotów, uporczywe zaparcia i biegunki spowodowane stosowaniem preparatów przeczyszczających, a także trudności z zajściem w ciążę i zaburzenia cyklu miesiączkowego.

Postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne

Postawienie diagnozy opiera się na zebraniu wywiadu od pacjenta oraz wyniku badania psychiatrycznego. Niekiedy wywiad zbierany jest jeszcze od rodziny, o ile ta zna problem pacjenta. Ułatwieniem dla lekarzy diagnozujących bulimię u pacjenta są kryteria zaburzenia wg Klasyfikacji ICD-10:

A. Nawracające epizody przejadania się (co najmniej dwa razy tygodniowo w ciągu 3 miesięcy), w czasie których w krótkim okresie spożywane są duże ilości pokarmu.

B. Utrzymuje się uporczywa koncentracja na jedzeniu i silne pragnienie lub poczucie przymusu jedzenia (głód).

C. Pacjent usiłuje przeciwdziałać efektom „tycia” za pomocą jednej lub więcej z następujących metod:

• prowokowanie wymiotów,
  

  ---

• prowokowanie wydalania stolca,
  

  ---

• kolejne okresy głodowania,
  

  ---

• stosowanie: leków obniżających łaknienie, preparatów tarczycy, leków moczopędnych; w przypadku bulimii u chorych na cukrzycę, mogą bagatelizować leczenie insuliną.
  

  ---

Samoocena siebie jako osoby otyłej oraz zaburzający strach przed przytyciem (zwykle prowadzące do niedoboru masy ciała).

Klasyfikacja DSM-IV dzieli żarłoczność psychiczną na dwa typy:

• przeczyszczający – w którym osoba chora prowokuje wymioty, stosuje środki przeczyszczające i odwadniające,
  

  ---

• nieprzeczyszczający – polegający na „kompensowaniu” żarłoczności poprzez nadmierne treningi fizyczne.
  

  ---

Na ogół leczenie bulimii odbywa się w trybie ambulatoryjnym. Skupia wysiłki psychoterapeuty, psychiatry, dietetyka i w razie potrzeby – innych specjalistów. Kluczową formą leczenia osób z bulimią jest psychoterapia. Najwyższą skuteczność przypisuje się terapii poznawczo-behawioralnej, której celem jest nauczenie opanowania objawów żarłoczności oraz zmiana postrzegania swojego ciała przez pryzmat wagi. W razie potrzeby wdrażane są także leki hamujące apetyt, przeciwdepresyjne, czy przeciwlękowe. Hospitalizacje są wskazane w razie groźnych powikłań nieleczonej bulimii np. arytmie związane z zaburzeniami elektrolitowymi oraz pęknięcie ściany przełyku.

Wdrożenie psychoterapii u wielu osób szybko przynosi poprawę funkcjonowania psychicznego i kontrolę objawów żarłoczności. Nieocenione jest także wsparcie bliskich i życzliwych osób, przy których osoba z bulimią czuje się dobrze.